ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या

 ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या

वाचायला जड वाटणारे हे शब्द म्हणजे आयुष्याचं थोडक्यात सार आहेत. जगातील अंतिम सत्य काय आणि मिथ्या म्हणजे खोटं काय, हे या एका ओळीने स्पष्ट केलंय. जगाच्या निर्मितीचा शोध अजूनही लागतोच आहे, कारण जगाच्या निर्मितीला लागलेली लाखो वर्ष ही आपल्या माफक जग निर्मितीची झाली.पण आपल्याच जग किंवा पृथ्वी या संकल्पनेसारख्या असंख्य पृथ्वी, ग्रह, तारे, तारामंडले, इतकंच काय कित्येत लाखो कोट्यावधी आकाशगंगा देखिल अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे आपण किती यत्किंचीत प्राणी आहोत याचा यावरूनच अंदाज पुरेसा आहे. 

आता हे जे सांगितले ते ब्रह्माच्या व्याप्तिचे अगदीच तोकडे उदाहरण आहे. हे तोकडे का, कारण याचा सारांश अनेक संतांनी आपल्या उक्तींमधून दिलाय, त्यांना प्राप्त होणाऱ्या विश्वाच्या व्यप्तीचा उल्लेख संतांनी श्र्लोक, अभंग यातून सहजी केलेला आहे. 

संत श्रेष्ठ निवृत्तीनाथ म्हणतात-

ब्रह्मांड उतरंडी ज्याचे इच्छे घडी ।
तो उच्छिष्टें काढी धर्माधरीं ॥१॥

म्हणजे, जो ब्रह्मांडांना उतरंड लावल्याप्रमाणे हवा तसा लावू शकतो, तो मात्र धर्मासाठी, चांगल्यासाठी लोकांची उष्टी काढण्यास लाज बाळगत नाही..

देखिला वो माये चक्रभुज स्वभावी ।
वारु ते वागवी अर्जुनाचे ॥२॥ चक्रभुज असूनही जो भक्ताखातर त्याचं घोडंही सांभाळतो, त्याची किमयाच न्यारी! असा या अभंगाचा सोपा भावार्थ.

पण ब्रह्म व ब्रह्मांडावर अजून अनेक अभंग संतांनी लिहिले आहेत

संत तुकाराम महाराज म्हणतात-

अनंत ब्रम्हांडे उदरीं । हरि हा बाळक नंदा घरीं ॥१॥

म्हणजे, ज्याच्या उदरातून अनंत ब्रह्मांडं निर्माण झाली आहेत, असा तो सर्वेसर्वा असूनही बालक बनून नंदाघरी खेळतो..

 

इतकंच काय तर या संतांनी केवळ काहीतरी व्हेग बोलून दिशाभूल केलीय असं वाटणाऱ्यांना आणखी एक चपराक संत तुलसीदास हनुमान चालीसेतून देतात.

जुग सहस्त्र जोजन पर भानू।
लील्यो ताहि मधुर फल जानू।।

अवधी भाषेतील ह्या दोह्यामध्ये असे म्हंटले की, 

१ युग सहस्र दूर असलेल्या सूर्याला छोट्या हनुमानाने गोड फळ समजून त्याच्याकडे झेप घेतली होती.

आता यामागचे गणित पहा -
जुग( युग) = 12000 वर्ष
एक सहस्त्र = 1000
एक जोजन (योजन) = 8 मैल
भानू = सूर्य

युग x सहस्त्र x योजन = पर भानु म्हणजे सूर्य
12000 x 1000 x 8 मील = 9,60,00,000 मैल
एक मैल = 1.6 किमी
96000000 x 1.6 = 153600000 किमी
म्हणजेच सूर्य आपल्या पृथ्वीपासून अंदाजे 15 कोटी किलोमीटर दूरवर आहे.

हे जर इतक्या सहजी, सोप्या भाषेत स्वतः संत तुलसीदास सांगत असतील तर ते ब्रह्म जाणणे त्यांना फार कठीण नाहीच. 

म्हणूनच आपल्या पृथ्वी सारखे कित्येक ग्रह होतील आणि जातील पण ब्रह्म मात्र अखंड अविरत राहणारच! त्यातचतुम्ही आम्ही यत्किंचीत प्राणी, जर स्वतःसह आसपासच्या गरजूंचा उत्कर्ष करू शकलो तर स्वतःला धन्यच मानावे!